Vlaams omgevingsvergunningenbeleid staat voor nieuwe hervorming: wat verandert er concreet?

Vlaams omgevingsvergunningenbeleid staat voor nieuwe hervorming: wat verandert er concreet?

De Vlaamse Regering heeft een voorontwerp van decreet goedgekeurd dat belangrijke wijzigingen aanbrengt aan het omgevingsvergunningsrecht. Het ontwerp verfijnt niet alleen de modulaire vergunningsprocedure die eerder werd ingevoerd, maar voert ook een aantal ingrijpende hervormingen door die de vergunningverlening sneller, robuuster en volgens de Vlaamse Regering meer rechtszeker moeten maken.

Hoewel het voorlopig nog om een voorontwerp gaat, geven de voorgestelde wijzigingen een duidelijke indicatie van de richting die Vlaanderen wil uitgaan. Dit zijn enkele van de meest opvallende hervormingen.

1. Recht op vooroverleg wordt decretaal verankerd

Een van de belangrijkste nieuwigheden is de invoering van een expliciet recht op vooroverleg. Iedere initiatiefnemer zal voortaan het recht hebben om voorafgaand overleg te vragen met de bevoegde overheid.

De Vlaamse Regering beschouwt een kwalitatief vooroverleg als een cruciale stap om vergunningsprocedures vlotter te laten verlopen en om problemen al in een vroeg stadium te identificeren. Het overleg moet laagdrempelig en flexibel georganiseerd worden, aangepast aan de aard en complexiteit van het project.

Voor projectontwikkelaars, ondernemingen en lokale besturen betekent dit een verdere verschuiving naar een meer overleggerichte vergunningencultuur.

2. Slechts één openbaar onderzoek als uitgangspunt

Het ontwerp wil af van de mogelijkheid om bij éénzelfde dossier meerdere openbare onderzoeken te organiseren naar aanleiding van wijzigingslussen.

In de plaats daarvan wordt het principe ingevoerd dat in eerste aanleg in principe slechts één openbaar onderzoek plaatsvindt. Nadien wordt gewerkt met een nieuwe herzieningsprocedure waarbij belanghebbenden opmerkingen kunnen formuleren over de uiteindelijke vergunningsbeslissing.
De Vlaamse Regering wil daarmee zowel procedurevertragingen als een opeenstapeling van inspraakrondes vermijden.

3. Nieuwe herzieningsprocedure vóór een beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen

Wellicht de meest verregaande hervorming betreft de invoering van een verplichte bestuurlijke herzieningsprocedure.

Wie later naar de Raad voor Vergunningsbetwistingen wil stappen, zal eerst een verzoek tot herziening moeten indienen bij de overheid die de vergunning heeft verleend. Daarbij moeten alle juridische bezwaren meteen op tafel worden gelegd. Nieuwe argumenten zullen later in principe niet meer kunnen worden aangevoerd.

Deze zogenaamde "stel- en attentieplicht" moet volgens de Vlaamse Regering leiden tot robuustere vergunningen en minder procedures, maar zal ongetwijfeld ook aanleiding geven tot debat over de impact op de toegang tot de rechter.

4. Maatschappelijke meerwaarde wordt een expliciet beoordelingscriterium

Een andere opvallende wijziging is dat vergunningverlenende overheden uitdrukkelijk rekening zullen kunnen houden met de maatschappelijke meerwaarde van een project.

Bij de beoordeling van een aanvraag zal niet alleen gekeken worden naar mogelijke hinder of negatieve effecten, maar ook naar maatschappelijke, economische, sociale, culturele of ecologische voordelen die een project kan opleveren.
De Vlaamse Regering wil hiermee expliciet ruimte creëren voor een bredere belangenafweging binnen de discretionaire beoordelingsbevoegdheid van de vergunningverlenende overheid.

5. Adviezen worden uitdrukkelijk niet-bindend

Het ontwerp maakt ook komaf met de bestaande perceptie dat adviezen van adviesinstanties in de praktijk quasi bindend zouden zijn.

De vergunningverlenende overheid blijft zelf verantwoordelijk voor de uiteindelijke beoordeling van de aanvraag. Adviezen behouden hun belang, maar het ontwerp benadrukt dat de overheid zelf moet oordelen over zowel de wettelijkheid als de opportuniteit van een project.

Dit kan belangrijke gevolgen hebben voor de verhouding tussen vergunningverleners en gespecialiseerde adviesinstanties.

6. Meer mogelijkheden voor oplossingsgericht vergunnen

Het ontwerp bevat daarnaast verschillende maatregelen die moeten voorkomen dat dossiers vastlopen op procedurele problemen.

Zo wordt de regeling rond onvolledige dossiers aangepast, komt er een mogelijkheid om de procedure tijdelijk te pauzeren voor overleg of bijkomend onderzoek en worden de mogelijkheden tot wijziging van een aanvraag verder verfijnd.
De rode draad is duidelijk: minder procedurele blokkeringen en meer ruimte om tijdens het traject tot een vergund project te komen.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Hoewel het nog slechts om een voorontwerp gaat, wordt duidelijk dat Vlaanderen inzet op een vergunningensysteem waarin overleg, responsabilisering van alle betrokken actoren en rechtszekerheid centraal staan.

Tegelijk bevatten bepaalde voorstellen — zoals de verplichte herzieningsprocedure en de verregaande stel- en attentieplicht — potentieel ingrijpende wijzigingen voor de procespositie van zowel vergunninghouders als omwonenden en belangenorganisaties.

Zoals ook wel vaker het geval is in het omgevingsrecht contentieux loert het Grondwettelijk Hof om de hoek en is het geenszins zeker dat al deze bepalingen finaal stand zullen houden.

Wij volgen de verdere parlementaire behandeling van dit ontwerp van nabij op en houden u graag op de hoogte van de definitieve tekst en de concrete gevolgen voor uw projecten.